Zoek en gij zult vinden
Hoe donker gangen en verleden ook zijn, ooit wordt het gevonden.
Nu Apollo eindelijk een naam heeft, kan de zoektocht naar de mysterieuze leerling van Rembrandt echt beginnen. De vraag die blijft knagen is eenvoudig: wie was de kunstenaar die dit meesterwerk schilderde? De bekende namen passeren één voor één de revue. Van Gerrit Dou tot Arent de Gelder, van Ferdinand Bol tot Govert Flinck. Stuk voor stuk grote meesters, maar geen van hen bezit precies die combinatie van verfijning, lichtwerking en karakter die in het portret van Apollo zichtbaar is. Bovendien lijkt het ondenkbaar dat een schilder met zoveel talent slechts één werk zou hebben nagelaten. Er móéten meer schilderijen bestaan.
De zoektocht begint in de kelders van het Rijksmuseum. Tussen duizenden zorgvuldig opgeborgen schilderijen, lijsten en archiefdozen wordt gezocht naar elk spoor dat naar Apollo kan leiden. Een oudere magazijnmedewerker kijkt met enige scepsis toe. Volgens hem is de zoektocht zinloos. Na de grote verbouwing van 2003 tot 2013 is immers alles opnieuw geregistreerd en geordend. Ook de kunstwerken die na de Tweede Wereldoorlog uit de schuilplaatsen in Limburg terugkeerden, zijn destijds gecontroleerd en geïnventariseerd.
"Als het hier was geweest," zegt hij overtuigd, "dan hadden we het allang gevonden."
Toch geeft hij een waardevolle tip. Als iemand nog iets weet over de terugkeer van de kunstschatten na de oorlog, dan is dat Jacob van Veenendaal. In 2026 is hij inmiddels 98 jaar oud, maar zijn geheugen blijkt nog verrassend scherp.
Het bezoek aan Van Veenendaal levert een onverwachte wending op. Vrijwel alle opgeslagen kunstwerken keerden inderdaad veilig terug. Maar de administratie was lang niet zo waterdicht als later werd beweerd. Als jonge assistent herinnert hij zich een gebeurtenis die hem altijd is bijgebleven. Zijn leermeester vertelde ooit over een partij schilderijen van een onbekende kunstenaar die na de oorlog nooit meer opdook. Omdat niemand de schilder kende en de werken geen bijzondere waarde leken te hebben, werd het verlies nooit officieel geregistreerd. Geen rapport, geen onderzoek, geen vermelding in de archieven. Het dossier werd eenvoudig gesloten, alsof de kisten nooit hadden bestaan.
Dat ene verhaal verandert alles.
Via een kennis die vrijwel alles weet over het Noordelijk Gangenstelsel onder de Sint-Pietersberg kom ik in contact met een jonge gids. Tijdens zijn rondleidingen heeft hij gehoord over afgesloten gangen die nooit volledig zijn onderzocht. Oude kaarten spreken elkaar tegen en sommige gedeelten zouden zelfs helemaal niet in kaart zijn gebracht. De nieuwsgierige gids hoeft niet lang na te denken. Een zoektocht naar vergeten gangen vol verborgen geschiedenis spreekt direct tot zijn verbeelding. Ik wens hem succes, geef mijn e-mailadres en verwacht eerlijk gezegd nooit meer iets te horen.
Weken verstrijken.
Dan verschijnt er, volkomen onverwacht, een e-mail in mijn inbox.
Vier foto's.
Op de eerste foto staan vier jonge ontdekkingsreizigers tussen oude kisten, roestige helmen en munitie uit de Tweede Wereldoorlog. Het lijkt alsof de tijd daar al tachtig jaar heeft stilgestaan. Op de tweede foto kijken ze vol ongeloof naar vier grote houten kisten die op elkaar zijn gestapeld en bedekt zijn met een dikke laag stof.
De derde foto doet mijn hart letterlijk sneller kloppen.
Een van de kisten is geopend. Tussen stro, doeken en houten beschermlatten verschijnt langzaam een bekend gezicht. De ogen kijken dezelfde kant op als op het schilderij dat de hele zoektocht in gang zette.
Op de vierde foto is elke twijfel verdwenen.
Daar is hij.
Apollo.
Een tweede portret. Vrijwel ongeschonden. Alsof het gisteren zorgvuldig was opgeborgen en al die jaren geduldig heeft gewacht om eindelijk weer daglicht te zien.
Ik geloof mijn eigen ogen niet.
Nog diezelfde middag stap ik in een busje. De rit van Amsterdam naar Maastricht heb ik nog nooit zo snel afgelegd. Terwijl de kilometers onder mij verdwijnen, weet ik één ding zeker.
Als er één schilderij in die kisten zit, dan liggen er waarschijnlijk nog veel meer verborgen.
En misschien... ligt tussen die vergeten doeken eindelijk het antwoord op de vraag die al die tijd onbeantwoord is gebleven:
Wie was Apollo van Rijn werkelijk?
