De Legende van Apollo van Rijn

Het is geen Ferdinand Bol.

Hoofdstuk 34

Er waren inmiddels enkele weken verstreken sinds het schilderij Ferdinand Bol met kat naar het restauratieatelier van het Rijksmuseum was gebracht. Af en toe lieten Anita van den Berg en Julia Greenflower tijdens de lunch of in de wandelgangen iets vallen over de voortgang van de schoonmaak, maar zodra iemand nieuwsgierig doorvroeg, volgde steevast hetzelfde antwoord.

"Nog even geduld. We willen pas iets zeggen als we honderd procent zeker zijn."

Ze genoten zichtbaar van de spanning die ze daarmee opbouwden.

Jessica probeerde regelmatig iets los te peuteren, maar zelfs haar lukte het niet. Julia glimlachte alleen geheimzinnig en zei: "Je zult echt moeten wachten."

En dus wachtten we.

Totdat er op een maandagochtend een uitnodiging in onze mailbox verscheen.

Persconferentie – dinsdag 10.00 uur – Grote Hal Rijksmuseum.

Meer stond er niet.

Dat was eigenlijk al genoeg.

Een gewone onderzoeksuitslag presenteer je niet voor de landelijke pers.

Ik belde direct meneer en mevrouw Jansen.

"Jullie komen toch ook?" vroeg ik.

"Moeten wij daarbij zijn?" vroeg mevrouw Jansen verbaasd.

"Absoluut. Zonder jullie had niemand dit schilderij ooit gevonden."

Nog geen minuut later hadden ze toegezegd.

De grote hal van het Rijksmuseum was de volgende ochtend opvallend druk. Camera's stonden opgesteld, fotografen zochten de beste plek en journalisten bladerden alvast door hun notitieblokken.

Jessica keek haar ogen uit.

"Dit wordt serieus groot nieuws."

Op de eerste rij zaten wij naast de familie Jansen. Achter ons vulde de zaal zich met museumdirecteuren, kunsthistorici en vertegenwoordigers van verschillende internationale musea.

Precies om tien uur stapte Julia Greenflower achter de lessenaar.

Na een kort welkom verscheen op het grote lcd-scherm een foto van het schilderij zoals het enkele weken geleden nog uit de Jordaanse keuken was gehaald.

"Vandaag," begon Julia, "willen wij u meenemen in het onderzoek naar een schilderij dat begon als een vermoedelijk zelfportret van Ferdinand Bol."

Ze vertelde uitgebreid hoe het werk via het televisieprogramma Kunst en Kitsch onder de aandacht was gekomen.

Daarbij noemde ze nadrukkelijk Jessica en Antoinette als de drijvende krachten achter het onderzoek naar Apollo van Rijn.

Tot verrassing van de hele zaal vroeg ze vervolgens meneer en mevrouw Jansen even op te staan.

"Zonder deze mensen," zei Julia onder luid applaus, "was dit schilderij waarschijnlijk nog tientallen jaren in dezelfde keuken blijven hangen."

Mevrouw Jansen kreeg een kleur alsof zijzelf zojuist geschilderd werd.

Daarna volgde een uitgebreide uitleg over de restauratie.

Julia vertelde over oplosmiddelen, pigmentanalyses, vernislagen, microscopisch onderzoek en infraroodreflectografie.

Ik zag Jessica na een minuut of tien zachtjes geeuwen.

"Niet mijn vak," fluisterde ze.

Toen Julia vertelde dat de restauratie opvallend weinig beschadigingen had opgeleverd, verscheen er een glimlach op haar gezicht.

"Eigenlijk mogen we de familie Jansen wel bedanken," grapte ze. "Meer dan drie eeuwen keukenlucht, vetdampen en nicotine hebben blijkbaar een uitstekende beschermlaag gevormd."

De zaal barstte in lachen uit.

Naast mij zag ik mevrouw Jansen opnieuw blozen.

Daarna verscheen een enorme uitvergroting van de kat op het scherm.

"Hier," zei Julia, "begon ons onderzoek."

Ze liet vervolgens foto's zien van dezelfde kat uit Het Meisje met de Parel en Tulband, Kaarslicht, De Nachtbrakers en verschillende schetsen uit het Antwerpse schetsboek.

De overeenkomsten waren verbluffend.

"Wij kunnen inmiddels met volledige zekerheid vaststellen dat dit telkens dezelfde kat betreft."

Jessica keek mij lachend aan.

"Dat wist jij natuurlijk allang."

Ik knikte alleen.

Maar Julia was nog niet klaar.

Ze keek de zaal rond.

"En dan komen we nu bij de belangrijkste conclusie."

Het werd doodstil.

"Dit schilderij is géén zelfportret van Ferdinand Bol."

Niemand bewoog.

Zelfs de fotografen hielden even op met klikken.

Julia wachtte een paar seconden.

"Na uitgebreid technisch en stilistisch onderzoek kunnen wij met volledige zekerheid vaststellen dat dit schilderij is vervaardigd door..."

Ze liet de stilte nog even hangen.

"...Apollo van Rijn."

Op het scherm verschenen in grote letters:

Apollo van Rijn

Ferdinand Bol met Pluisje

1656

Een golf van geroezemoes ging door de zaal.

Journalisten begonnen driftig te schrijven.

Camera's klikten onafgebroken.

"Ferdinand Bol heeft inderdaad model gestaan," vervolgde Julia. "Maar de schilder is niet Ferdinand Bol. Alle pigmentanalyses, de penseelvoering, de ondertekening, de compositie en de vergelijking met andere inmiddels aan Apollo toegeschreven werken wijzen zonder enige twijfel naar één kunstenaar."

Ze glimlachte.

"Apollo van Rijn."

Daarna viel het doek dat het gerestaureerde schilderij afschermde.

Een collectieve zucht ging door de zaal.

Het verschil was ongelooflijk.

De diepe rode mantel leek te gloeien.

De gouden kamerjas glinstert en lijkt echt goud.

Het licht viel precies zoals we dat inmiddels van Apollo kenden.

Ferdinand Bol met Pluisje

Apollo van Rijn

1656

Zelfportret

Ferdinand Bol

1669

De huidtinten leefden.

En naast het schilderij verscheen een reproductie van het zelfportret van Ferdinand Bol.

Pas toen zag iedereen het verschil.

Het werk van Bol oogde plotseling vlak, dof en bijna levenloos.

Apollo's schilderij straalde.

Alsof het pas gisteren was voltooid.

Mevrouw Jansen stootte mij zachtjes aan.

"Wat betekent dit eigenlijk voor ons?"

Ik kon een glimlach niet onderdrukken.

"Ik zou straks eerst even de verzekeringsmaatschappij bellen."

Ze keek me verschrikt aan.

"Zo erg?"

"Nee," lachte ik. "Zo goed."

Ik keek nog eens naar het schilderij.

"Maar eerlijk gezegd lijkt het me verstandig dat het voorlopig niet teruggaat naar de keuken."

Ze hoefde daar geen seconde over na te denken.

"Dat lijkt mij ook een uitstekend idee."

We spraken af om het allemaal eerst rustig te laten bezinken en de week erna samen te bespreken welke mogelijkheden er waren.

Toen we de hal uitliepen, bleef mevrouw Jansen ineens staan.

Met een ondeugende glimlach keek ze mij aan.

"En... wat zou die keukenposter nu eigenlijk waard zijn?"

Ik schoot in de lach.

"Als ik dat bedrag nu hardop noem," zei ik, "kunnen we beter eerst even naast een AED gaan staan."

Let op: De Legende van Apollo van Rijn is een fictief verhaal. Lees meer op de pagina Over dit project.