De Legende van Apollo van Rijn

De resultates komen binnen.

Hoofdstuk 49

De eerste verlossende woorden komen uit Londen.

De National Gallery heeft haar onderzoek naar Philippe François d'Arenberg Meeting Troops afgerond. De conclusie laat weinig ruimte voor twijfel: Elvis en Jack zijn inderdaad op een later moment aan het schilderij toegevoegd. Dankzij technisch onderzoek is vastgesteld dat de twee dieren niet door Adam-François van der Meulen zijn geschilderd, maar pas na voltooiing van het oorspronkelijke werk zijn aangebracht.

In de begeleidende brief bedankt de National Gallery ons voor onze bijdrage aan het onderzoek. De nieuwe inzichten worden opgenomen in de documentatie van het schilderij als een waardevolle aanvulling op de ontstaansgeschiedenis. Geen wereldnieuws, maar wel een officiële erkenning dat onze bevindingen van betekenis zijn.

Enkele dagen later volgt het bericht uit Versailles.

Het Musée Lambinet heeft het onderzoek naar Zicht op het Kasteel van Versailles met Lodewijk XIV begeleid door een groep musketiers te paard afgerond. De uitkomst is zelfs nog indrukwekkender. De hond en het paard blijken niet later te zijn toegevoegd, maar zijn geschilderd terwijl de verf van het oorspronkelijke doek nog nat was. Onder de verflaag zijn bovendien schetssporen aangetroffen waarin beide dieren al zichtbaar zijn.

Voor ons is de conclusie onontkoombaar.

Apollo van Rijn bevond zich in 1664 daadwerkelijk in de omgeving van Versailles. Zijn samenwerking met Adam-François van der Meulen ging kennelijk veel verder dan een toevallige ontmoeting. Alles wijst erop dat beide kunstenaars gezamenlijk op locatie aan hetzelfde schilderij hebben gewerkt.

Het onderzoek in het Louvre laat, zoals verwacht, veel langer op zich wachten.

Daar worden meerdere schilderijen tegelijk onderzocht en met de reputatie van het museum staat er veel op het spel. Na de eerdere twijfel rond enkele toeschrijvingen wil men zich geen tweede vergissing permitteren. Alsof dat nog niet genoeg is, besluit ook de Fondation Custodia het onderzoek naar Kraaien op korenvelden aan het Louvre toe te vertrouwen.

Omdat Anita inmiddels als dé specialist op het gebied van Apollo van Rijn wordt gezien, reist zij in de maanden daarna meerdere keren naar Parijs. Ze helpt bij de technische analyses, beoordeelt de onderzoeksresultaten en adviseert de conservatoren tijdens het gehele proces. Uiteindelijk wordt zij zelfs betrokken bij het opstellen van het eindrapport. Wanneer het onderzoek is afgerond, krijgt Anita het rapport persoonlijk mee naar Nederland. Het Louvre wil dat zij de conclusies zelf komt toelichten, zodat er geen misverstanden kunnen ontstaan over de inhoud.

Wanneer Anita enkele dagen later bij ons aanschuift, zien we direct dat ze goed nieuws heeft. Ze vertelt dat het Louvre bewust heeft afgezien van een grote persconferentie of feestelijke presentatie. De mogelijke reputatieschade van eerdere onjuiste toeschrijvingen weegt daarvoor te zwaar. In plaats daarvan zullen de informatiebordjes bij de schilderijen geruisloos worden aangepast. De naam Mathieu Delacourt zal langzaam uit de geschiedenis verdwijnen, zonder dat daar veel ruchtbaarheid aan wordt gegeven.

"De tijd zal het werk doen," zegt Anita. "Als Apollo van Rijn de erkenning krijgt die hij verdient, zullen deze schilderijen vanzelf opnieuw in de belangstelling komen te staan." Meer hoeft ze eigenlijk niet te zeggen.

Uit de gekozen aanpak van het Louvre blijkt precies wat wij al hadden gehoopt. Alle vijf de onderzochte schilderijen worden voortaan toegeschreven aan Apollo van Rijn. Na eeuwen van anonimiteit heeft de verloren meester zijn naam eindelijk teruggekregen.

Berger avec un chien noir près d'Auvers-sur-Oise

Apollo van Rijn • 1665

Schaapsherder met zwarte hond bij Auvers-sur-Oise is een monumentaal en adembenemend bucolisch meesterwerk waarin Apollo van Rijn zijn fabelachtige talent voor landschapschilderkunst ten volle tentoonspreidt. Het doek toont een idyllisch, weids panoramalandschap waarin het goudgele avondlicht door een dramatisch wolkendek breekt en de glooiende velden in een warme gloed hult. Op de voorgrond rust een schaapsherder langs het kabbelende water van een rivier, geflankeerd door zijn getrouwe, imposante zwarte hond die waakzaam over de kudde schapen waakt. Van Rijn toont zich hier een waar meester van het atmosferisch perspectief: van de haarscherp gedetailleerde bomenrijen en het dorpssilhouet op de achtergrond tot de zachte schittering op het wateroppervlak. Het schilderij ademt een tijdloze, bijna pastorale sereniteit en bevestigt Van Rijns uitzonderlijke vermogen om natuurschoon, lichtval en de rustieke harmonie tussen mens en dier te verenigen.

Lavande en fleurs (Lavendel in bloei)

Apollo van Rijn • 1666

Lavendel in bloei is een adembenemend en betoverend panoramalandschap waarin Apollo van Rijn zijn meesterschap in het vangen van atmosferisch licht naar een nieuw hoogtepunt tilt. Het doek verbeeldt een glooiend landschap vol weelderig bloeiende lavendelvelden die zich uitstrekken tot aan de einder. Zonnestralen breken op hemelse wijze door een dramatisch wolkendek en hullen de paarse heuvels in een gouden, bijna sprookjesachtige gloed. Van Rijn toont een ongeëvenaard oog voor detail: op de voorgrond zijn de afzonderlijke bloemsprieten met trefzekere, pasteuze penseelstreken neergezet, wat zorgt voor een tastbare textuur en diepte. Naar de achtergrond toe vervloeien de tinten paars, groen en goud naadloos in de zachte nevel rond het kleine dorpje in de verte. Met dit zeldzaam poëtische werk weet Van Rijn niet alleen de visuele pracht, maar bijna de geur en de warme sereniteit van een zomermiddag op doek te vangen.

Le miracle de Paris, un pont sur la Seine

Apollo van Rijn • 1663

Het wonder van Parijs, een brug over de Seine is een majestueus en doordacht stadsgezicht waarin Apollo van Rijn zijn meesterschap in architectuurweergave en lichtdramatiek combineert. Dominerend aan de horizon verrijst de indrukwekkende contouren van de Notre-Dame, verlicht door de warme, gouden stralen van een dalende zon die door het robuuste wolkendek breken. Van Rijn brengt de Franse hoofdstad tot leven door de bedrijvigheid op en rond het water haarscherp vast te leggen: van de houten brug die de Seine overspant tot de talloze houten schuiten en bootjes die op de weerspiegelende rivier drijven. De balans tussen de imposante gothische architectuur en het alledaagse leven langs de kades verleent het doek een zeldzame grandeur. Met zijn trefzekere oog voor atmosferische diepte en het goudgele lichtspel weet Van Rijn de tijdloze magie en het historisch gewicht van de lichtstad op ongeëvenaarde wijze te vangen.

Barrière en bois devant le champ de blé à Auvers-sur-Oise

Apollo van Rijn • 1666

Houten hekje voor het korenveld in Auvers-sur-Oise is een meesterlijk en poëtisch landschap waarin Apollo van Rijn de rustieke eenvoud van het Franse platteland verheft tot een tafereel van grote grandeur. Op de voorgrond trekt het doorweerde, houten hekwerk direct de aandacht; met een verbluffend oog voor detail en textuur zijn het verweerde hout, de splinters en de omliggende distels vastgelegd. Daarachter strekt zich een gouden zee van rijp graan uit, die onder een dynamische wolkenlucht zacht lijkt te wiegen in de wind. Van Rijn toont zich opnieuw een absolute meester van het licht: de zonnestralen die door het dramatische wolkendek breken, hullen het korenveld en het dorpssilhouet aan de horizon in een warme, hemelse gloed. Het werk ademt een diepe, verstilde sereniteit en legt de rijkdom van de natuur op weergaloze wijze vast.

Corbeaux dans les champs de blé

Apollo van Rijn • 1667

Kraaien op korenvelden is een van de meest beklijvende en geladen landschappen uit het late oeuvre van Apollo van Rijn. Met een ongeëvenaarde visuele kracht verbeeldt het doek een zwaar, kronkelend zandpad dat zich een weg baant door een golvende zee van rijp, goudgeel koren. Boven het landschap pakt een dreigende, donkere wolkenlucht samen, waarachter nog net een paar doorbrekende zonnestralen hun vurige gloed over het graan werpen. De absolute dynamiek van het werk schuilt in de zwerm zwarte kraaien die opvliegt uit het koren en de duistere lucht doorkruist. Van Rijn hanteert hier een bijzonder krachtige en pasteuze toets; de rijke textuur van de korenaren en het ruwe zandpad staan in meesterlijk contrast met de fluweelzachte schaduwen van de naderende storm. Het werk ademt een fascinerende spanning tussen de overvloed van de oogst en de onafwendbare dreiging van het natuurgeweld.

De kunsthistorische analyses op deze pagina zijn met zorg samengesteld en gedocumenteerd door Dr. Laurens van Brederode, onafhankelijk kunstcriticus en vooraanstaand specialist in de zeventiende-eeuwse Noord-Nederlandse schilderkunst.

Let op: De Legende van Apollo van Rijn is een fictief verhaal. Lees meer op de pagina Over dit project.