De Legende van Apollo van Rijn

De Bemiddelaar op de veiling

Na de ontdekking van Apollo van Rijn volgen de ontwikkelingen elkaar in hoog tempo op. De internationale kunstwereld lijkt in de ban van de onbekende meester. Veilinghuizen, antiquairs, verzamelaars en zelfs kringloopwinkels, we worden overspoeld met schilderijen die zogenaamd van zijn hand zouden zijn. Vrijwel dagelijks komen nieuwe meldingen binnen.

Helaas blijken de meeste vondsten niets meer dan wensdenken. Sommige werken zijn goedkope vervalsingen, andere zijn onschuldige vergissingen of simpelweg middelmatige schilderijen waarvan de eigenaar hoopt op een wonder. De stroom aan meldingen is zo groot geworden dat het onmogelijk is alles zorgvuldig te onderzoeken. Daarom besluiten we ons voorlopig te richten op gerenommeerde kunsthandelaren, musea en veilinghuizen, waar de kans op een serieuze ontdekking aanzienlijk groter is.

Op een ochtend komt een goede collega haastig mijn kantoor binnen. Hij is gespecialiseerd in antieke vazen en glaswerk en bemoeit zich zelden met schilderkunst. Zonder een woord te zeggen legt hij een catalogus van Sotheby's New York op mijn bureau. Hij wijst slechts naar één pagina.

"Lot 27."

Meer zegt hij niet.

Ik sla de catalogus open en bekijk de afbeelding. Mijn eerste reactie is twijfel. Na honderden valse meldingen ben ik misschien wel té sceptisch geworden. Toch blijft mijn blik hangen. Het schilderij bezit iets dat ik inmiddels herken. De lichtval. De warme kleurtonen. De subtiele humor. Het voelt... als Apollo.

Nog opvallender is de compositie. Onmiskenbaar verwijst het werk naar De Koppelaarster van Gerard van Honthorst. Ook daar draait alles om een klein gezelschap rondom een tafel, badend in dramatisch kaarslicht. En opnieuw speelt een kat een opvallende rol. Alleen is het hier geen bescheiden huisdier, maar een imposante roodharige Maine Coon die alle aandacht naar zich toe trekt.

Toch wringt er iets.

De Koppelaarster werd rond 1625 geschilderd, veertien jaar vóór de geboorte van Apollo van Rijn. Een directe invloed van Apollo op Van Honthorst is dus uitgesloten. Maar het omgekeerde? Dat lijkt ineens verrassend aannemelijk.

Omdat ons onderzoeksteam inmiddels veel expertise over Apollo heeft opgebouwd, besluiten we naar New York af te reizen. Niet om het schilderij vooraf als deskundigen te onderzoeken — dat zou de verwachtingen én de uiteindelijke veilingprijs alleen maar opdrijven — maar om de veiling als gewone bezoekers bij te wonen.

De spanning in de zaal is voelbaar wanneer lot 27 wordt aangekondigd.

Na enkele minuten van stevig bieden valt de hamer.

43.500 Amerikaanse dollar.

Het schilderij wordt aangekocht door The Frick Collection in New York. Na afloop van de veiling stellen wij ons voor aan de nieuwe eigenaar. Wanneer wij uitleggen dat wij betrokken zijn bij het onderzoek naar Apollo van Rijn, ontstaat direct belangstelling. Er wordt afgesproken dat wij het schilderij een maand later uitvoerig mogen onderzoeken.

Vier weken later staan wij aan 1 East 70th Street, het statige gebouw van The Frick Collection.

Vanaf het eerste onderzoek groeit de overtuiging. De pigmenten komen overeen met eerder onderzochte werken. De ondertekening vertoont dezelfde karakteristieke werkwijze. Ook de penseelvoering en de opbouw van de lichtpartijen sluiten naadloos aan bij het inmiddels bekende oeuvre van Apollo.

Dit is zonder twijfel een authentiek schilderij van Apollo van Rijn.

Het werk blijkt in 1651 te zijn geschilderd, slechts één jaar vóór Het meisje met de parel en tulband. Daarmee behoort het tot zijn vroege, volledig rijpe periode.

De invloed van Gerard van Honthorst is overduidelijk aanwezig. Hoewel historisch nooit is aangetoond dat Rembrandt en Van Honthorst elkaar persoonlijk hebben ontmoet, is het vanzelfsprekend dat Rembrandt diens werk gekend moet hebben. Apollo, die jarenlang in Rembrandts atelier werkte, zal deze compositie vrijwel zeker via zijn leermeester hebben leren kennen. Hij maakte er echter geen kopie van. Hij gaf er zijn eigen draai aan.

Waar Van Honthorst een koppelaarster schilderde die twee geliefden samenbrengt, plaatste Apollo een waardige rode kater in het middelpunt van het tafereel. Niet als verleider, maar als wijze tussenpersoon.

Na de officiële toeschrijving aan Apollo van Rijn krijgt het schilderij dan ook een nieuwe, passende titel.

De Bemiddelaar.

Let op: De Legende van Apollo van Rijn is een fictief verhaal. Lees meer op de pagina Over dit project.