Vier op een rij.
Hoofdstuk 47
Ik kan niet ontkennen dat ik die ochtend met een gezonde dosis spanning het Louvre binnenloop. Wanneer we ons opnieuw melden bij de conservator blijkt dat gevoel wederzijds te zijn. Zijn glimlach verraadt nieuwsgierigheid, maar ook enige terughoudendheid. Hij beseft maar al te goed welke gevolgen onze bevindingen kunnen hebben voor de reputatie van een instituut als het Louvre.
"Zoals ik door de telefoon al zei heb gisteravond nog een paar uur in onze archieven doorgebracht," begint hij. "En eerlijk gezegd ben ik daar niet bepaald vrolijk van geworden."
We kijken hem vragend aan.
"Laat ik het diplomatiek formuleren," vervolgt hij. "Ik krijg sterk de indruk dat men in het verleden niet altijd even zorgvuldig is geweest met de toeschrijving van sommige schilderijen. Er zijn aanwijzingen dat enkele werken simpelweg te mooi werden gevonden om in de depots te verdwijnen. Vervolgens heeft iemand er een bekende naam aan gekoppeld."
Het zijn opmerkelijke woorden uit de mond van een conservator van het Louvre. Niemand van ons zegt iets. De stilte spreekt boekdelen.
Omdat de mogelijke ontdekking verstrekkende gevolgen kan hebben, is die ochtend ook de persvoorlichter van het museum aanwezig. Zijn taak is eenvoudig: observeren, noteren en vooral begrijpen wat er vandaag mogelijk staat te gebeuren.
De eerste halte is een schilderij met de titel Lavande en fleurs – Lavendel in bloei.
Op het eerste gezicht roept het bij mij weinig herkenning op. Geen katten, geen honden, geen verborgen verwijzingen waar Jessica meestal als eerste op aanslaat. Ook zij kijkt aandachtig, maar blijft opvallend stil.
Anita daarentegen pakt vrijwel direct haar loepje.
Ze bestudeert het doek centimeter voor centimeter. Pas na enkele minuten kijkt ze op.
"Dit moet serieus onderzocht worden," zegt ze beslist. "Kijk eens naar de sgraffito."
De conservator kijkt haar vragend aan.
"Normaal gesproken gebruik je de achterkant van een penseel om natte verf voorzichtig open te krassen en zo fijne details aan te brengen. Apollo van Rijn deed dat op een heel eigen manier. Hij beschadigde bewust het uiteinde van zijn penseel zodat er microscopisch kleine krasjes ontstonden. Daarmee kon hij uiterst fijne structuren maken."
Ze wijst naar een blad van een lavendelplant.
"Zie je deze nerven? Ze lijken haast gegraveerd. Exact dezelfde techniek gebruikte hij eerder voor de haren van katten en honden. Hier past hij haar toe op bladeren. Dat ben ik bij geen enkele andere zeventiende-eeuwse schilder tegengekomen."
De conservator neemt de loep over en bestudeert het detail langdurig.
"Indrukwekkend..."
Anita knikt.
"Tijdens mijn onderzoek naar de samenwerking tussen Rembrandt en Apollo viel me iets op. Rembrandt gebruikte deze techniek slechts één of twee keer. Mijn vermoeden is dat dit ooit ontstond door een toevallig beschadigd penseel dat beide schilders gebruikten. Apollo ontdekte het effect en is er vervolgens bewust mee blijven werken. Uiteindelijk werd het zelfs een soort handtekening."
De persvoorlichter schrijft driftig mee en moet zichtbaar moeite doen om alle technische uitleg bij te houden.
Le miracle de Paris, un pont sur la Seine – Het wonder van Parijs, een brug over de Seine.
Het toont een stadsgezicht aan de achterzijde van de Notre-Dame, met een eenvoudige houten brug over de rivier.
Ook hier ontbreken dieren, maar onmiddellijk valt mij iets anders op.
"Dit voelt wél als Apollo," zeg ik.
Anita glimlacht.
"Precies."
Ze wijst naar de boom op de voorgrond.
"Kijk naar de lichtinval. Niet alleen de kroon, maar vooral het diffuse licht onder de boom."
De loep gaat van hand tot hand.
Iedereen ziet hetzelfde.
Het warme licht lijkt tussen de bladeren door te filteren en precies die subtiele overgangen tussen licht en schaduw kennen we inmiddels uit meerdere schilderijen van Apollo. Ook de compositie bezit die rust die zo kenmerkend is in zijn werken.
De conservator knikt langzaam.
"Ik moet toegeven... dit begint een patroon te worden."
Het derde en laatste schilderij draagt de lange titel Barrière en bois devant le champ de blé à Auvers-sur-Oise – Houten hekje voor het korenveld in Auvers-sur-Oise.
Nog voordat Anita haar loep pakt, zie ik haar glimlachen.
"Eigenlijk is hier nauwelijks twijfel mogelijk."
Ze wijst op het koren.
"Kijk naar de sgraffito. De individuele aren lijken haast los van elkaar te bewegen."
Daarna volgt het verweerde hout van het hek.
"En zie je hoe iedere nerf afzonderlijk is opgebouwd? Dat is exact dezelfde werkwijze."
De conservator laat het schilderij vergelijken met Berger avec un chien noir près d'Auvers-sur-Oise – Schaapsherder met zwarte hond bij Auvers-sur-Oise, dat we de dag ervoor hadden bekeken.
Het verschil is verrassend klein.
Hetzelfde warme middaglicht.
Dezelfde goudgele kleur van het graan.
Dezelfde atmosfeer.
En opnieuw dezelfde omgeving rond Auvers-sur-Oise.
"Alsof ze vlak na elkaar zijn geschilderd," zegt Jessica zacht.
Niemand spreekt haar tegen.
Wanneer we uiteindelijk de zaal verlaten, blijft het even stil.
In nauwelijks twee dagen tijd hebben we vier schilderijen gevonden die stuk voor stuk sterke aanwijzingen bevatten dat ze door Apollo van Rijn zijn geschilderd.
Definitieve zekerheid kan alleen aanvullend technisch en kunsthistorisch onderzoek geven. Maar één conclusie durven we inmiddels allemaal voorzichtig uit te spreken.
Wat begon als een zoektocht naar één vergeten schilder, begint langzaam uit te groeien tot de herontdekking van een volledige meester.
En als teamuitje...
...kun je moeilijk spreken van een mislukking.
Let op: De Legende van Apollo van Rijn is een fictief verhaal. Lees meer op de pagina Over dit project.
Vond je dit leuk om te zien? Meld je aan voor de nieuwsbrief en mis geen enkele update.