De kist van Pandora
Hoofdstuk 79
Jessica kijkt me plotseling aan.
"Zeg eens… in 1670 verkochten ze toch nog geen spijkerbroeken?"
Ik kijk haar verbaasd aan.
"Volgens mij niet. Levi Strauss begon daar pas in de negentiende eeuw mee. Hoezo?"
"Nou, omdat je hier twee nummers hebt. 342 en 501. Ryses 342 en Levi's 501. Ik dacht al dat het natuurlijk nooit naar spijkerbroeken kon verwijzen."
Antoinette glimlacht.
"Misschien is dat maar goed ook. Anders waren we wel heel ver van huis geraakt."
We lachen even, maar de spanning die al de hele ochtend in de ruimte hangt, verdwijnt er niet door.
Voor het openen van de kist hebben we ook de huidige eigenaren van Amstel 216 uitgenodigd. Zij zijn juridisch eigenaar van de kist en hebben, heel verstandig, een advocaat en een notaris meegenomen. Niemand wil achteraf discussie over wat er precies is gebeurd en wie waarvoor verantwoordelijk was.
De notaris heeft de kist eerst uitgebreid beschreven en controleert nog eenmaal de verzegeling.
Daarna kijkt iedereen naar Jessica.
"Jij hebt hem gevonden," zegt Antoinette. "Jij mag hem ook openen."
Jessica kijkt even om zich heen.
"Alleen?"
"Wij staan achter je," zeg ik. Ze loopt naar de kist en knielt neer. Haar vingers gaan naar het slot. Een paar seconden gebeurt er niets. Dan klinkt een droge klik. Het deksel komt los. Jessica tilt het voorzichtig omhoog. Iedereen houdt zijn adem in. Dan valt er een stilte die bijna plechtig aanvoelt.
In de kist liggen twee schilderijen. Daaronder ligt een dichtgebonden zak met documenten. Meer niet. Twee schilderijen en een zak met papieren.
En dan begint iemand te applaudisseren.
Ik weet niet eens wie ermee begint. Misschien Anita, misschien Antoinette. Maar binnen een paar seconden klapt iedereen.
Onwillekeurig doe ik mee. Ik voel een enorme opluchting. We hebben het werkelijk voor elkaar gekregen. Na alles wat we hebben onderzocht, alle dwaalsporen, alle twijfel en alle momenten waarop we dachten dat we misschien achter een verhaal aanliepen dat helemaal niet bestond, ligt het bewijs nu voor ons.
En eerlijk is eerlijk: alle lof gaat naar Jessica.
Antoinette loopt naar haar toe en geeft haar een stevige omhelzing.
"Je hebt het toch maar mooi voor elkaar gekregen."
Jessica glimlacht.
"Jullie vonden me vooral eigenwijs."
"Dat was je ook," zegt Antoinette. "Maar deze keer was dat precies de goede eigenschap."
De notaris laat ons vervolgens eerst een verklaring ondertekenen over het openen en de overdracht van de inhoud. Pas wanneer alle formaliteiten zijn afgehandeld, krijgen we toestemming om met het onderzoek te beginnen.
Anita ontfermt zich over de schilderijen. Antoinette neemt de zak met documenten mee.
Een eerste blik op de schilderijen is eigenlijk al voldoende. We weten wat we voor ons hebben.
Het portret van Spinoza.
En het zelfportret van Apollo van Rijn in schutterskledij.
De twee werken waar we al die tijd naar op zoek zijn geweest.
En de papieren kunnen misschien nog veel meer vertellen.
Een paar dagen later komt Antoinette mijn kantoor binnen.
"Heb je even?"
Aan haar gezicht zie ik onmiddellijk dat het niet om een gewone vraag gaat.
"Natuurlijk."
"Kom je mee naar de directeur?"
Ik sta op.
"Wat is er?"
"Ik vertel het liever daar."
Dat stelt me bepaald niet gerust. Wanneer we bij de directeur aankomen, doet Antoinette de deur achter zich dicht. Dat alleen al is bijzonder. Die deur staat normaal gesproken altijd open.
De directeur kijkt ons aan.
"Ga zitten."
Antoinette legt de zak met documenten op tafel.
"Ik ben begonnen met het ordenen van de papieren. In eerste instantie leek het vooral om correspondentie en administratieve stukken te gaan. Maar tussen die documenten zaten een paar brieven die… nogal bijzonder zijn."
Ze haalt enkele vellen uit de map.
"Ik denk dat jullie deze moeten lezen."
Ik pak het eerste document. Mijn ogen blijven hangen bij een naam.
Bartolotti.
Ik kijk naar het volgende vel.
Van der Meer.
Dan een verwijzing naar Willem III.
En vervolgens een naam die de hele situatie ineens in een ander licht zet.
Het Vaticaan.
Niemand zegt iets. We lezen verder. Er wordt gesproken over contacten, geld, berichten en personen die we inmiddels maar al te goed kennen uit ons onderzoek. De naam Johan de Witt komt verschillende keren voorbij.
Ook Willem III.
En steeds opnieuw duikt die andere naam op.
Johan Van der Meer.
Ik leg de brieven langzaam neer.
Ik kijk naar de directeur.
Hij kijkt terug. We kennen elkaar lang genoeg. We hebben Antoinette inmiddels lang genoeg meegemaakt om zonder woorden te begrijpen wat de ander denkt. Dit is geen gewone historische vondst meer. Dit kan, als de documenten authentiek zijn, een heel ander beeld geven van wat er zich in de jaren rond 1670 en 1672 heeft afgespeeld.
Antoinette verbreekt de stilte.
"Ik denk dat we heel voorzichtig moeten zijn."
De directeur knikt.
"Dat dacht ik ook."
Hij kijkt naar de documenten.
"Wat hier staat, kan grote gevolgen hebben."
"Voor de wetenschap?"
"Niet alleen voor de wetenschap."
Hij schuift de papieren iets verder van zich af.
"Maar laten we eerst één ding vaststellen. We weten nog niet eens met absolute zekerheid wat we precies in handen hebben. We moeten de authenticiteit onderzoeken. Papier, inkt, handschrift, herkomst. Alles."
"En daarna?"
De directeur kijkt ons beurtelings aan.
"Daarna beslissen we opnieuw."
Er valt opnieuw een stilte. Niemand zegt het hardop, maar we begrijpen allemaal wat hier op het spel staat. Als deze brieven echt zijn, zouden ze niet alleen een onbekend hoofdstuk aan de geschiedenis toevoegen. Ze zouden bestaande aannames over de politieke gebeurtenissen rond het Rampjaar ter discussie kunnen stellen. En dat is precies waarom we hier niet overhaast mee naar buiten kunnen.
"Deze documenten gaan voorlopig nergens heen," zegt de directeur uiteindelijk. "Ze blijven binnen onze controle. Geen publicatie, geen pers, geen buitenstaanders. Eerst onderzoek."
Antoinette knikt.
"Daar was ik al bang voor."
"Bang?"
"Dat we iets gevonden hebben wat we misschien helemaal niet hadden willen vinden."
Jessica, die inmiddels samen met Anita ook is aangeschoven, kijkt naar de stapel papieren.
"Maar we kunnen toch wel onderzoeken wie Johan van der Meer was?"
De directeur kijkt haar aan.
"Dat lijkt me zelfs verstandig."
Hij pakt de naam op een van de documenten.
"Van der Meer is onbekend genoeg om dat onderzoek te kunnen doen zonder meteen grote conclusies te trekken. Zoek uit wie hij was. Waar hij woonde. Met wie hij omging. Bij welk gilde hij hoorde. En vooral: welke positie hij had binnen het netwerk dat we inmiddels beginnen te zien."
Antoinette kijkt naar Jessica.
"Daar hebben we voorlopig genoeg werk aan."
Jessica glimlacht.
"Dat dacht ik al."
Ik kijk nog eenmaal naar de gesloten zak met documenten.
De kist die we zojuist hebben geopend, blijkt de kist van Pandora te zijn.
We dachten dat we op zoek waren naar twee schilderijen. Maar misschien hebben we iets veel gevaarlijkers gevonden: een verhaal dat vier eeuwen lang verborgen is gebleven.
Let op: De Legende van Apollo van Rijn is een fictief verhaal. Lees meer op de pagina Over dit project.
Vond je dit leuk om te zien? Meld je aan voor de nieuwsbrief en mis geen enkele update.